Alarmerende feiten over ‘neokoloniale’ scheepvaartindustrie

Wetenschapper en schrijver Christiaan de Beukelaer schreef een kritisch-positief boek over zeilvracht. De scheepvaartindustrie als geheel acht hij echter verantwoordelijk voor de mondiale overconsumptie. En daar heeft hij goede argumenten voor.

De Beukelaer zeilde een poos mee op de zeilvrachtschoener Avontuur, en schreef naar aanleiding van die reis het boek ‘Tradewinds,’ waarin hij analyseert hoe de overconsumptie, die maakt dat we in zo’n hoog tempo al meer dan anderhalve aarde ‘opgemaakt’ hebben. tot stand gekomen is. Het kolonialisme dat de westerse wereld zo enorm verrijkt heeft, ten koste van de armere landen, is grotendeels te danken aan de scheepvaart, betoogt hij, en dat mechanisme gaat tot op de dag van vandaag door. In een boeiende lezing legde hij dat onlangs beeldend uit.
Dat treft ook de idealistische nieuwe zeilvracht-intiatieven, volgens de Beukelaer: zeilvrachtschepen halen hoogwaardige grondstoffen, zoals koffie en cacao uit Midden- en Zuid-Amerika en Afrika, maar bieden daarvoor, behalve een faire prijs, niets in ruil: de schepen varen vaak leeg heen, omdat er geen (zeil)vracht voor die landen wordt aangeboden.

Neokolonialisme

Intussen is de scheepvaart verantwoordelijk voor een enorm aandeel in de mondiale vervuiling van lucht en water, en doet nog altijd een nauwelijks verminderd beroep op fossiele brandstoffen. En omdat die scheepvaart ook voor ten dienste staat van het vervoer door en voor rijke landen, gaat ook die vervuiling ten koste van de armere landen. Een nieuw soort kolonialisme, volgens De Beukelaer, omdat de westerse landen opnieuw parasiteren op de armere landen.
Tegelijkertijd proberen de olieproducerende landen, met name BRICS (Brazilië, Rusland, India, China en Zuid-Afrika) en OPEC (naast Venezuela 11 Afrikaanse landen, waaronder alle Arabische oliestaten), aangevuld met de Verenigde Staten, Australië en Noorwegen, elke vorm van regulering door de IMO (international Maritime Organization) tegen te houden. Niet gek, want samen souperen zij per jaar 7 biljoen (7.000 miljard) dollar op aan fossiele subsidies.

Omkering van lasten

In de afgelopen jaren heeft zich echter een interessante omkering voorgedaan in het machtsevenwicht. Onder leiding van de onafhankelijke Marshall Eilanden in de Stille Oceaan, die door een groot deel van de scheepvaartindustrie als vlagstaat worden gebruikt, heeft een aantal Polynesische en Micronesischestaten en staatjes Polynesische en Micronesische een belasting-en-beloningsysteem uitgewerkt, dat grote vervuilers belast en schone schepen beloont. Daarmee zou een aanzienlijk deel van het geld dat aan fossiele brandstoffen wordt besteed terugvloeien naar de landen die het meeste last krijgen van de klimaatverandering: de meeste Poly- en Micronesische staten liggen luttele meters boven de waterspiegel. Het zou die landen, althans deels, in staat kunnen stellen een ‘rechtvaardige en gelijkwaardige overgang’ te bewerkstelligen, door maatregelen te nemen voor een klimaattransitie die hen niet disproportioneel benadeelt.

Overconsumptie

Of dat voldoende zal zijn om een rechtvaardige ommekeer te bewerkstelligen, is overigens maar zeer de vraag. De Beukelaer toont aan dat de groei van het wereldwijde scheepstransport maar liefst 75 keer hoger is dan de groei van de wereldbevolking. Ook laat hij zien, dat de geschatte noodzakelijke voetafdruk voor alle levensbehoeften samen, door veel landen ruim wordt overschreden: China gebruikt drie keer zoveel per hoofd van de bevolking, een land als Duitsland zes keer, en de Verenigde Staten zelfs zeven keer zoveel. En tussen de 80 en 90% van alles wat we als wereldbevolking consumeren, wordt per schip vervoerd.

Simpele oplossingen

Gelukkig is het niet allemaal zo somber. Een voorbeeld noemt De Beukelaer dat je met één schip met zonnepanelen evenveel energie kunt genereren als met het gas dat door 50 LNG-tankers, of de kolen die door 100 bulkcarriers worden vervoerd. Ook laat hij zien dat veel transport nogal discutabel is, zoals het heen en weer vervoeren over zee van producten die alleen voor een bewerking naar een lagelonenland en weer terug worden verscheept. Eenvoudige oplossingen, die echter niet gemakkelijk kunnen worden doorgevoerd.
Het maakt de oplossing van zeilvracht, die relatief goedkoop en gemakkelijk te realiseren is, tot een aantrekkelijk alternatief, ware het niet dat er veel krachten zijn die remmend werken, waaronder de schaalgrootte van het mondiale scheepvaartverkeer.

De lezing van Christiaan de Beukelaer is hier te bekijken.
Bron: eigen nieuwsgaring.