Zeegras: onderschatte schakel in het ecosysteem

Het Duitse deel van de Waddenzee heeft het grootste droogvallende zeegrasveld van Europa. Maar hoeveel van dit zeegras is er überhaupt in Europa? En waarom is dat belangrijk?

Langs de Europese kusten groeit ongeveer 212 vierkante kilometer zeegras die als gevolg van de getijdenwerking regelmatig droogvalt. Dat is niet veel in verhouding tot een kustlijn van ruwweg 17.000 kilometer intergetijdegebied, waar zeegras zou kunnen groeien. Hotspots van zeegras zijn te vinden van Duitsland tot Portugal. In de rubriek ‘Wadweten’ schrijft de Leeuwarder Courant waarom die belangrijk zijn.

Een team van Europese onderzoekers zette alle zeegrasvelden op een rijtje. Ze vonden twaalf hotspots op ons continent. Tot nu toe waren nog lang niet alle zeegraslocaties goed in kaart gebracht. Nederland doet actief aan monitoring, maar in veel Europese landen is het beeld minder duidelijk.

Dat heeft er ook mee te maken dat er twee soorten zeegras zijn: groot en klein zeegras. Groot zeegras is veel onderzocht en goed beschermd, maar de kleine variant is lange tijd ten onrechte beschouwd als ecologisch minder interessant en is dus op veel plekken niet goed in kaart gebracht.

Hotspots voor biodiversiteit

Zeegrasvelden zijn zeer waardevol. Ze zijn voor zeedieren waardevol als plek om te schuilen, op te groeien en voedsel te vinden. Wereldwijd is zeegras van levensbelang voor miljarden organismen. Van bacteriën en schimmels tot zeeschildpadden, dolfijnen, haaien, roggen, zeehonden, zeevogels en otters – het zijn echte hotspots voor biodiversiteit. Honderden vissoorten maken op enig moment in hun levenscyclus gebruik van deze plek.

De zeegrasvelden hebben ook een positieve invloed op de waterkwaliteit. Ze vangen vuiligheid, maken het water helderder en vangen ziekteverwekkers uit het water. Ze zijn een goede hulp in de strijd tegen klimaatopwarming: de grasvelden slaan grote hoeveelheden CO2 op. Ook helpen ze als natuurlijke kustbescherming.

Europese Natuurherstelverordening

Vanwege die grote ecologische waarde moeten lidstaten in Europa zeegras niet alleen behouden, maar ook terugbrengen. De Europese Natuurherstelverordening (NHV), aangenomen in 2024, verplicht lidstaten om waardevolle ecosystemen te herstellen.

Zeegras is een van de zeven mariene habitattypen die onder die verplichting vallen. Andere voorbeelden zijn mossel- en oesterbanken, kalkwiervelden en zachte sedimenten. Nederland is bezig met een Nationaal Herstelplan (NHP), met daarin onderbouwde herstelmaatregelen. Ook andere landen zijn ermee bezig.

„Droogvallend zeegras werd jarenlang over het hoofd gezien”, vertelt onderzoeker-bioloog Laura Govers van de Rijksuniversiteit Groningen die namens Nederland meewerkte. „Ik denk omdat het er minder aantrekkelijk uitziet.”
Onterecht, vindt de onderzoeker. Zeegrasvelden in zo’n intergetijdengebied zijn kwetsbaar door blootstelling aan droogte en menselijke invloed, en kunnen dus alle bescherming gebruiken.

Een overschatting

Zeegrasvelden worden in het onderzoek gevonden door middel van het analyseren van satellietbeelden. Die zijn niet altijd even accuraat. Zo weet Govers in het waddengebied plekken aan te wijzen waar de satelliet droogvallende banken met groen algen ten onrechte aanmerkt als zeegrasveld. Zij denkt dan ook dat in haar onderzoek de hoeveelheid klein zeegras nog overschat wordt. Niettemin vindt Govers de kaart een goede eerste aanzet om zeegras in kaart te brengen. „Alleen als je weet waar de velden zijn, kun je ze ook beschermen en herstellen.”

Er valt nog heel wat te herstellen in Europa. Ook in het Waddengebied. Ooit waren hier enorme zeegrasvelden. Door de wierziekte is veel verdwenen, maar ook door menselijk toedoen. Deltawerken en kustontwikkeling veranderden het systeem. Na de bouw van de Afsluitdijk kwam er bijvoorbeeld veel algenbloei in de Waddenzee. Het zeegras verstikte door te weinig zicht.

Herstel in de Waddenzee

In heel Nederland is nu nog ongeveer 150 hectare zeegras over, versnipperd in kleine stukjes. In de Waddenzee onder meer langs de kust van Terschelling, langs de Groninger kust en in de Eemsmonding bij Delfzijl. Omdat er relatief weinig zeegras is, komt er ook weinig zaad vrij. Zeegrasvelden ontstaan daardoor zelden spontaan, ondanks dat de waterkwaliteit van de westelijke Waddenzee is toegenomen. Ook kan zaad vanuit Duitsland door de richting van de zeestroming – van west naar oost – Nederland moeilijk bereiken.

In Nederland zijn bij Griend en Ameland stukken droogvallend zeegras hersteld in opdracht van Rijkswaterstaat. De zeegrasvelden zijn in de afgelopen jaren door het inzaaien flink gegroeid – tot wel ongeveer 1100 hectare bij Griend. Ook wordt er onderzoek gedaan naar het herstel van ondergedoken zeegras. Dat is een uitdaging: onder water is gebrekkige lichtinval en maken golven het de planten moeilijk.

Groot cluster

In het Duitse deel van de Waddenzee is wel een groot cluster aan droogvallende zeegrasvelden aanwezig: een gebied van 14,6 vierkante kilometer. Hier is de waterkwaliteit sterk verbeterd en heeft het zeegras zich goed kunnen herstellen.

Dit Duitse zeegrasveld is met afstand de grootste hotspot aan droogvallend zeegras van heel Europa. Daarna volgen Arcachon Bay in Frankrijk (zes vierkante kilometer) en Ria Formosa in Portugal (5,6 vierkante kilometer).

Bron: een artikel van Wouter Hoving in de Leeuwarder Courant (alleen voor abonnees).
Kopfoto: Klein zeegrasbij Terschelling (©Rijke Waddenzee).