Medicane: relatief nieuw, levensgevaarlijk fenomeen

27 januari 2026

Vorige week legde een medicane, de benaming voor een mediterrane cycloon, het scheepvaartverkeer in de centrale Middellandse zee dagenlang grotendeels stil. De vraag is of dit levensgevaarlijke fenomeen toeneemt als gevolg van klimaatverandering.

De schade van de storm, die de naam Harry meekreeg, is enorm. Door windstoten tot boven de 140 km/u en significante golfhoogten tot circa 10 meter werden meerdere havens gesloten, waaronder Messina, Catania en Reggio Calabria. Veerdiensten tussen Sicilië en het vasteland lagen dagenlang stil. In de Straat van Messina werd een recordgolf van 16 meter gerapporteerd.

Honderden migranten vermist

Het VN-agentschap voor migratie (IOM) vreest dat honderden migranten door de storm om het leven zijn gekomen of vermist zijn geraakt bij meerdere schipbreuken. Ondanks de stormwaarschuwingen hebben mensensmokkelaars toch tal van gammele bootjes laten vertrekken vanuit Libië en Tunesië. Volgens Artsen Zonder Grenzen zijn zeker 8 bootjes met in totaal 380 migranten vanuit Tunesië vertrokken en nooit aangekomen. De boten en opvarenden worden alle vermist.

Scheepvaart stilgelegd

Containerschepen, jachten en cruiseschepen weken uit naar veiliger water of bleven op zee wachten. Het cruiseschip MSC World Europa moest een geplande aanloop in Messina annuleren. In diverse havens raakten kades en steigers zwaar beschadigd; kleinere vaartuigen zonken of sloegen los van hun ligplaatsen. De totale schade door de storm en extreme regenval zal mogelijk in de honderden miljoenen euro’s lopen. Op Sicilië alleen al wordt de schade op 740 miljoen euro geraamd, meldden de autoriteiten.

Nieuw fenomeen?

Meteorologen classificeren het systeem als een zogeheten medicane: een mediterrane storm met tropische kenmerken, ontstaan door uitzonderlijk warm zeewater in combinatie met koude bovenlucht. De term – een samentrekking van mediterrenean en hurricane – stamt uit de tachtiger jaren van de vorige eeuw, maar is als aanduiding van een mediterrane cycloon pas een jaar of twintig courant.
Medicanes komen het vaakst voor in najaar en winter wanneer koude bovenlucht boven relatief warm zeewater stroomt. Ook in de zomer zorgt klimaatverandering voor extremere stormen met zware neerslag en onweer. Van juli tot september bereikt de Middellandse zee haar hoogste oppervlakte temperaturen tussen de 25 en 29 Graden Celsius. Ruim voldoende om een storm energetisch te voeden.

Invloed klimaatverandering

*De neerslagkaart van storm Harry (©Medialogix)*

Volgens verschillende bronnen is er (nog) geen overtuigend wetenschappelijk bewijs dat medicanes vaker voorkomen als gevolg van klimaatverandering. Wel wordt de intensiteit van mediterrane cyclonen door de opwarming van de aarde steeds heviger, met zwaardere windstoten en veel meer regenval. Een medicane is vergelijkbaar met een tropische cycloon, maar de systemen zijn veel kleiner en leven veel korter. Niettemin kunnen ze, zo bewijst ook Harry, in een groot gebied enorme schade aanrichten.

Voor zeezeilers en reders benadrukt deze gebeurtenis een toenemend operationeel risico. De Middellandse Zee ontwikkelt zich steeds vaker tot een vaargebied met quasi-tropische stormdreiging, waarvoor bestaande weersmodellen en veiligheidsprocedures niet altijd zijn ingericht.