Pleziervaart én konvooivaart tijdens SAIL

Tijdens SAIL2025 vaart de binnenvaart in konvooien over ’t IJ in Amsterdam. De pleziervaart moet zich dan écht aan de vaarregels houden en niet in de buurt komen van de binnenvaart, zegt Rijkshavenmeester Milembe Mateyo.

Op een grote havenkaart wijst Mateyo het gebied aan waar zij verantwoordelijk voor is. ‘Vanaf 12 mijl buitengaats bij IJmuiden tot aan de Oranjesluizen in Amsterdam voert Havenbedrijf Amsterdam de nautische regie. De Oranjesluizen en de zeesluizen in IJmuiden zijn van Rijkswaterstaat, maar wij bemensen ze en doen de scheepvaartbegeleiding voor dit hele gebied.’ In totaal werken 180 mensen onder haar leiding, scheepvaartbegeleiders en inspecteurs.

Nergens ter wereld

Sail werd in 2015 voor het laatst gehouden, de editie van 2020 ging niet door vanwege corona. ‘In verschillende rollen werk ik al 16 jaar voor het Havenbedrijf. Sinds 2019 ben ik havenmeester en dit wordt dus mijn eerste Sail waar ik verantwoordelijk voor ben. Ik kijk net als mijn collega’s enorm uit naar dit mooie evenement.’
Tijdens Sail doen honderden sloepen, passagiersschepen en jachtjes de stad aan. ‘We zijn wel wat gewend, want tijdens Koningsdag is het ook altijd druk. Maar Sail duurt vijf dagen en we verwachten duizenden boten.’ Nergens in de wereld vind je zoveel verschillende boten en schepen samen als tijdens Sail.

Nummer

Bij Sail krijgen de Tall Ships voorafgaand aan de Sail In een nummer, met de driemaster Stad Amsterdam voorop. De volgorde is niet willekeur, legt Mateyo uit. ‘Aan het eind van de Sail In, die om 10 uur begint, leggen de schepen aan in de IJhaven. Daar hebben we een strakke planning voor. We gaan niet pas dan kijken wie waar komt te liggen. De schepen varen na elkaar de haven in naar hun ligplaats. Dan liggen ze dus al op de juiste volgorde in de parade. Dit is het spannendste gedeelte, want het afmeren moet echt goed gaan’, vertelt Mateyo.

Het afmeren duurt tot ongeveer 18 uur ’s avonds. Al die tijd is de IJhaven gesloten voor pleziervaart.’ De woonschepen die hier liggen krijgen tijdelijk een andere ligplaats. De beweegbare delen van de Jan Schaeferbrug worden verwijderd, even verderop in de haven wordt een tijdelijke voetgangersbrug aangelegd. Nu ligt verderop een riviercruiseschip. ‘Die zijn niet welkom tijdens Sail. Daar is echt geen plek voor.’

Parade

Alle schepen en boten die meevaren met de Sail In moeten ver voor 10 uur ’s ochtends in IJmuiden zijn, want zodra de parade begint geldt op het Noordezeekanaal éénrichtingsverkeer richting Amsterdam. Elk schip boven de 15 meter moet zich aanmelden bij de organisatie van Sail, zodat ook zij achter de parade aan in een bepaalde volgorde varen.

Schepen die dagtochten organiseren krijgen hun eigen ligplaatsen in de Westhaven en Amerikahaven. Drie keer per dag organiseren zij afvaarten met betalende gasten. Ook voor het Varend Erfgoed is ruim plek: 650 schepen krijgen een ligplaats aan de Noordwal van het IJ.

Schutten

Nog even terug naar het begin van de Sail In. De Tall Ships komen vrijwel allemaal vanuit Bremen, waar net voor Sail het grote zeilevenement Internationale Festival Maritim in Bremen-Vegesack wordt gehouden. Op zee stapt een loods aan boord, sommige schepen krijgen sleepbootassistentie. ‘Dat is allemaal al geregeld. Gelukkig willen heel veel mensen werken tijdens Sail, dus we hebben dan geen personeelstekorten.’

Bij aankomst in IJmuiden worden de ongeveer 35 Tall Ships ingedeeld in de 400 meter lange Noordersluis en de 500 meter lange Zeesluis IJmuiden en gelijktijdig geschut. Op die manier ontstaat er geen gat in de parade, maar kunnen alle schepen direct binnenvaren. Anders zouden ze een uur op elkaar moeten wachten.

Konvooi

Het Noordzeekanaal en ‘t IJ worden alleen tijdens de Sail In en de Sail Out gestremd voor de overige scheepvaart. Tijdens het evenement gaat de binnenvaart in konvooi varen. Per dag passeren ongeveer 100 binnenvaartschepen ’t IJ. In een konvooi varen ze met vier of vijf schepen dicht achter elkaar aan.

Hoofd communicatie Chris Janssen van Sail heeft familie in de binnenvaart en weet van vorige edities dat de pleziervaart goed in de gaten moet worden gehouden. ‘Wij willen niet dat bootjes door het konvooi heen gaan varen of te dichtbij komen. Als organisatie waarschuwen we dat iedereen afstand moet houden.’

Route

De pleziervaart en passagiersvaart moeten stuurboordwal houden en een bepaalde route varen. In de IJhaven liggen alle Tall Ships, dus daar wil iedereen heen. Om de drukte te monitoren, heeft elk pleziervaartuig (maximaal 15 meter en 13 opvarenden) een vignet nodig. Dat vignet geeft vijf keer toegang tot de IJhaven. ‘Wie vaker wil, moet een oplaadproduct van 49,95 euro kopen. We hebben al honderden oplaadproducten verkocht. Schepen groter dan 15 meter of meer dan 13 opvarenden kunnen contact opnemen via SAIL.nl’, vertelt Janssen.

Met dit vernieuwde toegangsbeleid wordt ook voorkomen dat partijen zonder afspraken met SAIL vaartochten kunnen verkopen. ‘Het is niet meer vanzelfsprekend om zo’n groot gratis evenement te organiseren. We hebben meer kosten door regelgeving, hogere personeelskosten en organisatiekosten. Gelukkig werken ook honderden vrijwilligers mee. Daardoor blijft dit een vrij toegankelijk evenement voor iedereen op de wal, of voor wie met een eigen bootje een dagje wil langskomen.’

De pleziervaartuigen varen een rondje langs de schepen in de IJhaven, varen dan stuurboord uit en draaien bij een keerschip weer om terug naar ’t IJ. Politie, Rijkswaterstaat en het Havenbedrijf houden toezicht. Geregeld zullen alcoholcontroles worden gehouden onder schippers. Schippers met een klein vaarbewijs mogen maximaal 12 passagiers aan boord hebben. Ook daarop zal worden gecontroleerd.

Iedere avond is er om 22:30 uur een avondafsluiting op ’t IJ met vuurwerk. Mateyo: ‘Dan is voor iedereen meteen duidelijk dat het programma voor die dag is afgelopen. Daarna moet het rustig zijn op het water.’

Bron: een interview van Tessa Heerschop in de Schuttevaer (alleen voor abonnees).
Beeld: Pizzatravel