Zonering Waddenzee wordt een hoofdpijndossier

De mogelijke afsluiting van veel meer gebieden (zones) in de Waddenzee voor wadvaarders en -lopers was al vaker in het nieuws. Dat dreigt uit te lopen op een fikse ruzie tussen Rijkswaterstaat, bewoners en gebruikers.

De Leeuwarder Courant, van oudsher een medium met veel waddennieuws, bracht er de afgelopen week meerdere artikelen over, waarvan enkele scherpe commentaren bevatten op de manier waarop Rijkswaterstaatmet dit dossier omgaat.

In het kort: nog vóór de zomer moet Rijkswater een ‘Beleidskader Waddenzee’ presenteren, waarin het onder meer perspectief biedt op verbetering van de natuur. Dat laatste is van groot belang geworden, nu de UNESCO met harde kritiek is gekomen op de wijze waarop nog steeds, en niet zelden met nieuw afgegeven vergunningen, gas- en oliewinning, de aanleg van kabels en pijpleidingen en andere vormen van mijnbouw en industriële visserij doorgaan, terwijl de waddennatuur bewezen hard achteruit gaat.

Lastige opgave

De natuur moet er in dat beleidskader dus stevig op vooruit gaan, maar die opgave is niet gemakkelijk. De genoemde industriële partijen trekken een enorme wissel op die natuur, maar zijn van groot belang voor de economie in het algemeen en de energietransitie in het bijzonder. Rijkswaterstaat (RWS) zegt bovendien de middelen te ontberen om stevig in die natuur te investeren. Ook deskundigheid wordt gemist, omdat in de voorbije jaren veel inhoudelijk deskundigen bij het departement zijn wegbezuinigd, en bij particuliere bedrijven zijn gaan werken. Logisch dus dat Rijkswaterstaat zint op maatregelen die weinig geld en deskundigheid kosten, en toch een groot effect hebben.

Tot zover de contouren van de controverse. Het beleidskader is nog niet vastgesteld en er is nog van alles mogelijk, maar veel betrokken burgers en gebruikers zijn erg argwanend geworden, nu RWS op een aantal besloten overleggen met lokale overheden een zogenaamde zoneringskaart heeft laten zien, waarop een aantal mogelijk af te sluiten gebieden zijn gemarkeerd. En afsluitingen, tijdens het broedseizoen of, op sommige plaatsen, nog veel langer, zijn niet nieuw, maar op deze kaart zouden de gebieden veel groter zijn, waardoor grotere delen van het wad en de eilanden niet meer voor de bewoners en gebruikers toegankelijk zijn.

Protesten

Een en ander heeft al geleid tot protesten van bewoners van de waddenkust, toen kwelders zonder aankondiging werden afgesloten voor wandelaars (zie o.a. de Zeepost van 14 april). Een aantal bewoners heeft zich vervolgens verenigd in een appgroep met de naam ‘Vrije vogels, gekooide mensen’. Daarin worden tal van eilandbewoners en sympathisanten en stakeholders uit de politiek, het bestuur en de media gemobiliseerd. De dubbelzinnige titel suggereert dat de vogels straks vrij zijn ten koste van de bewoners van het Waddengebied, die zichzelf zien als vrije vogels.

Op het water is de onrust al bijna even groot. De Wadvaarders en het Verbond Vaarrecreatie Waddenzee maken zich „enorm zorgen” over mogelijke afsluitingen van de Waddenzee.
„Dan heb je het over bijna 15.000 gebruikers, daar wordt niet naar geluisterd. Al jaren niet”, zegt Hans Danel, voorzitter van de Wadvaarders. „Welke gebieden worden afgesloten? Dat weten we dus niet. Kijk, wij willen de natuur op één, dat is geen discussie. Daar hebben wij belang bij, daar komen we voor op de Waddenzee, maar praat dan ook met ons” (zie ook de Zeepost van afgelopen week).

Commentaar

Enkele representanten van het protest hebben zich inmiddels in scherpe commentaren in de krant geuit. Zo verdenkt Irene Overduin RWS ervan een goedkope maatregel te zoeken die op papier veel effect sorteert, maar verder vooral de grootste bedreigers van het wad met rust laat. Ook verwijt zij, en daar staat zij blijkens andere commentaren niet alleen in, Rijkswaterstaat dat het buitengewoon slecht communiceert over de plannen. Zo wilde de gemeenteraad van Ameland weten of het college RWS aan de jas heeft getrokken.

‘Het antwoord van burgemeester Tytsy Willemsma zegt iets over de blik waarmee de eilanden naar Rijkswaterstaat kijken. En eerlijk gezegd: journalisten ook. Als een club waar de linkerhand niet weet wat de rechterhand doet. „Communicatie is niet hun sterkste punt’’, verzuchtte Willemsma. „En dan druk ik me zachtjes uit.’’ Ze was in gesprek, zei ze. „Maar blijkbaar niet met de mensen die beslissingsbevoegd zijn.’’ Wethouder Piet IJnsen: „Ze gaan daar allemaal weg.’’ Ameland heeft inmiddels een ‘pittige brief’ naar het ministerie gestuurd.’

Verdediging

Bij RWS voelt men inmiddels zoveel nattigheid, dat de publiciteit wordt gezocht met een verdedigend verhaal. Op Omroep Zilt verscheen een artikel, waarin woordvoerder Jayme Tol van RWS aan het woord komt: “Vorig jaar zijn er informatiebijeenkomsten geweest op alle Waddeneilanden en aan de Friese en Groningse kust over het beheerplan dat in 2028 definitief moet zijn. […] We hebben gebieden in kaart gebracht waar het kansrijk is dat de natuur echt verbetert als je daar maatregelen neemt, zoals sluiting of sluiting voor een gedeelte van jaar.”
Tol stelt ook dat de opschudding over de totstandkoming van het nieuwe Beheerplan niet onverwacht komt: “Het zou heel gek zijn als hierover geen commotie zou zijn. Ik snap ook heel goed dat mensen zich verenigen, want samen bereik je meer dan dat je alleen bereikt. Maar ik vind het heel belangrijk dat we goed in gesprek blijven. Over het afsluiten van waddengebieden is nog niets besloten.”

Toekomst

Dat veel mensen zich niet gehoord voelen, verbaast Tol wel: “We hebben met vertegenwoordigers uit verschillende sectoren gesprekken gevoerd, maar niet met iedereen, omdat de groepen dan te groot werden om diep in te gaan op bepaalde onderwerpen. We gaan de komende tijd nog veel meer informatie ophalen.”

Hoe dat zijn beslag krijgt in het Beleidskader dat voor de zomer klaar moet zijn, is daarbij nog behoorlijk onzeker. En na dat Beleidskader volgt ook nog een Beheerplan. Dat Natura2000 Beheerplan voor de Waddenzee wordt in 2028 vastgesteld door de provincies Fryslân, Groningen en Noord-Holland en de Ministeries van Infrastructuur en Waterstaat, Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, en Defensie.

Bronnen: artikelen van o.a. Irene Overduin en Goos Bies in de Leeuwarder Courant (alleen voor abonnees) en Omroep Zilt.
Kopfoto: Visitwadden