Minder baggeren Boontjes pakt vooralsnog goed uit

De grote problemen met het op diepte houden van de vaargeul tussen Harlingen en Kornwerderzand lijken voorlopig voorbij. Met een nieuwe minimum diepte van 3,30 meter hoeft er nog maar amper gebaggerd te worden.

Die vaargeul, de Boontjes, is voorwerp van een proef die loopt van begin 2025 tot en met 2027. Daarbij wordt de vaargeuldiepte van 3,80 meter losgelaten en is de nieuwe diepte 3,30 onder NAP.
De geul mag dus vijftig centimeter ondieper worden. Dat je daardoor minder hoeft te baggeren, is op zichzelf wel logisch. Maar het verschil is nu wel heel groot.
”Zo zagen we in 2024 een baggervolume van 175.000 kuub en vorig jaar was dat nog maar achtduizend kuub”, zegt ecologisch adviseur Sander Holthuijsen van Rijkswaterstaat.

Minder baggeren is ook nog eens belangrijk voor de onderwaternatuur van de Waddenzee. “Het sediment dat op de bodem ligt, haal je weg of je spoelt het op. Dat is nergens goed voor. Al het leven dat daar in zit verdwijnt daarmee.”
Daar blijft het niet bij, zo maakt hij duidelijk: “Daarnaast moet je die bagger ook nog ergens kwijt. En op het moment dat je het ergens verspreidt krijg je heel veel slib in het water dat over een groot gebied terecht kan komen waar het het bodemleven ook kan aantasten.”

Veel meer bagger dan verwacht

Dat de vaargeul ooit 3,80 meter diep is gemaakt, is geen toeval. Dat gebeurde in 2012 omdat dit meer vracht mogelijk moest maken van en naar de Harlinger haven. Maar dat viel in de praktijk behoorlijk tegen. Bovendien moest er veel meer bagger naar boven worden gehaald dan verwacht. Nog een reden dat Rijkswaterstaat met deze proef is begonnen.

Dat de onderwaternatuur bij dat besluit best belangrijk was, komt ook doordat het natuurbelang in de Waddenzee voorop staat. Dat is al in 1980 zo door het Rijk vastgesteld. En Rijkswaterstaat is naast vaarwegbeheerder ook de beheerder van de ‘natte natuur’ op het Wad. Dus voert Wageningen Marine Research nu ook regelmatig bodemonderzoek uit in de Boontjes voor Rijkswaterstaat om te kijken of de natuur onder water ook verandert nu er minder wordt gebaggerd.

Onderzoek natte natuur

Daarom zit onderzoeker Douwe van den Ende van Wageningen Marine Research op een maandagochtend in de stuurhut van het ingehuurde Zeeuwse kokkelschip YE 42 op zijn computer om de plekken te kiezen waar ze die dag bodemmonsters zullen nemen. In een container aan dek schift een collega en een bemanningslid door de oogst heen.
“Er zitten wel heel veel nonnetjes tussen”, zegt onderzoeker Jesse van der Pool. Deze kleine schelpjes doen het goed in het slib dat hier op de bodem ligt.
Een kleine krab probeert ondertussen uit een doorzichtig plastic doosje te komen. De verscheidenheid aan soorten is relatief klein in een gebied waar het water met elk tij snel heen en weer gaat.

Met een bodemschaaf trekt het schip het bovenste stuk bodem omhoog. Maar er is ook nog een apparaat dat diepere monsters neemt waarmee ook het kleinere leven tevoorschijn komt.
Het is niet het eerste onderzoek in zijn soort, maar conclusies over het herstel van de natuur zijn er nog niet te trekken.

Te vroeg voor conclusies

Daarvoor is het te vroeg, zegt onderzoeker Douwe van den Ende: “Het Waddengebied is een heel dynamisch systeem. Dingen kunnen ook heel snel weer veranderen. Het is nu het tweede jaar op rij dat we het doen. Vaak kun je pas na een paar jaar iets zeggen over het herstel.”

Datzelfde geldt trouwens ook voor het baggeren dat nodig is om de Boontjes op diepte te houden. Dat lijkt nu ineens wel heel goed te gaan, maar garanties voor de langere termijn zijn er niet te geven.
Holthuijsen van Rijkswaterstaat. “We weten het oprecht nog niet. Het kan zijn dat de geul nu nog niet zo opslibt omdat de wind de afgelopen tijd goed heeft gestaan.”
“Of omdat de geul langzaam aan op mag hogen. We zorgen dat je er veilig doorheen kan blijven varen. En het zou ook zomaar zo kunnen dat we in de toekomst een ingreep moeten doen.”

Bron tekst en beeld: omroep Zilt.
Kopfoto: Waddenvereniging.