Doorgeefluik en duiding

Afgelopen jaar experimenteerden we met de rol van de redactie. Schipperen tussen knipselkrant en opinieblad blijkt een lastige opgave. Toch willen we meer zijn dan een doorgeefluik.

Wie nieuws doorgeeft, selecteert. Een eeuwenoud journalistiek gegeven, waarmee redacties al even lang worstelen. Want elke selectie brengt een zekere mate van subjectiviteit met zich mee. Ook de redactie van de Zeepost, Scheepspost en Windassist selecteert en redigeert, en geeft daarmee richting aan de berichtgeving.

Citeren en redigeren

Nieuwsberichten klakkeloos in hun geheel overnemen doen we eigenlijk nog maar zelden. Daar zijn verschillende redenen voor, waarbij het respecteren van het auteursrecht misschien wel de belangrijkste is. Voor overname van een bericht dat door een andere auteur is geschreven, heb je toestemming nodig van die auteur, en/of van zijn of haar eventuele werkgever.
Van een aantal vaste bronnen en hun auteurs hebben we die, maar als dat niet het geval is heb je alleen ‘citaatrecht’, een term die aangeeft dat je wel delen van een al gepubliceerd stuk mag gebruiken, maar alleen als dat past binnen een zelf geschreven tekst, die het grootste deel van het stuk uitmaakt. Soms betekent dat, dat we de structuur en een aantal zinnen van een bron overnemen, maar het stuk grotendeels herschrijven in eigen woorden.
Het je op die manier eigen maken van een tekst brengt keuzes met zich mee: wat neem je over en wat niet? Wat krijgt nadruk, wat verschuift naar de achtergrond? Redigeren brengt onvermijdelijk het aanbrengen van een eigen kleur met zich mee, in verschillende gradaties.

Grote woorden

Een goed voorbeeld is het vele nieuws in de Windassist over grote koopvaardijschepen met een vorm van windondersteuning. Die zogenaamde retrofit-installaties zorgen in het gunstigste geval voor 10 tot 15% brandstofbesparing en emissievermindering, maar de teksten waarmee de verantwoordelijke CEO’s hun volgende project aankondigen staan bol van de hyperbolen. Hun bedrijf bevindt zich zonder uitzondering ‘in de frontlinie van de verduurzaming’, is ‘leidend in de energietransitie’, is ‘volstrekt gecommitteerd aan emissievrije scheepvaart in 2030’, stapelt mijlpaal op mijlpaal en is tussen alle concurrenten ‘de eerste grote rederij’ die een zeiltje op een mammoettanker zet.
Als je tien keer zo’n bericht voorbij hebt zien komen, dan weet je het wel. Het nieuws geven we door, want dat toont hoe praktisch alle grote scheepvaartondernemingen bezig zijn werk te maken van duurzaamheid, maar de doorgeschoten claims filteren we eruit.

Geloofwaardig blijven

De voornaamste reden is dat we geloofwaardig willen blijven voor onze lezers. Dat zijn immers geen doorsnee nieuwsconsumenten, maar goed ingevoerde kenners van het nautische domein, die geen zin hebben in humbug. Dat kunnen we ze er zelf uit laten filteren, maar we doen ze liever het plezier van een ter zake doende tekst waar die humbug al uitgehaald is. Uiteraard denken we daarbij ook aan onze eigen relevantie: we zouden niet graag willen dat onze lezers denken dat wij het kaf niet van het koren kunnen scheiden, want dan worden we als nieuwsmedium al gauw niet meer serieus genomen.
De redactie bestaat grotendeels uit mensen die zelf genoeg zeemijlen hebben afgelegd om te weten waarover ze schrijven, en als lezer mag je er dan op rekenen dat wat je leest geen onzin bevat.

Duiding

Precairder wordt het, wanneer we het nieuws ook van duiding willen voorzien. De aanbevolen route daarvoor is het citeren van deskundigen, maar soms komt er nieuws door waarbij die deskundigen niet bereikbaar zijn, of de menskracht en tijd ontbreekt om ze te raadplegen. Dan wordt het verleidelijk om je eigen deskundigheid in te zetten.
Een voorbeeld was het nieuws in de Scheepspost over de zompenschippers, die een marifoondiploma moesten halen, omdat ze op openbaar water varen met betalende passagiers. Dat vonden ze zelf onzin, zoals bleek uit verschillende artikelen die we erover lazen. Daarin kwam de andere kant in het geheel niet naar voren, waarop de redactie het tot zijn verantwoording vond behoren om, in de vorm van een toegevoegd commentaar, het argument van de veiligheid voor de passagiers in te brengen.

Onafhankelijk

Dat commentaar roept verschillende reacties op. Sommige lezers zijn er blij mee, maar er zijn er ook die er niets van moeten hebben. Meestal omdat ze het zelf wel kunnen verzinnen, maar soms ook omdat ze een bepaald belang geschaad zien, of het simpelweg niet met ons eens zijn. Een speciale categorie daarin vormen onze adverteerders en sponsoren: moet je die ontzien of kun je ook iets schrijven dat hen mogelijk minder welgevallig is? De redactie is – uiteraard – onafhankelijk, maar ook niet blind voor de financiële werkelijkheid. Wij gaan ervan uit dat onze sponsoren ons niet tot spreekbuis van hun ideeën en standpunten willen reduceren, maar beseffen dat het een delicate grens is waar we soms op balanceren.

‘Wouter gaf ook nooit commentaar’, is een veelgebruikt argument van de tegenstanders van een opiniërende redactie. Dat gaat echter voorbij aan het feit dat oprichter en inspirator Wouter van Dusseldorp ook selecteerde in het nieuws, en soms anderen expliciet vroeg om een becommentariërend stuk te schrijven voor de Zeepost. Dat de huidige redactie dat in het afgelopen jaar af en toe onder eigen naam deed, is hooguit een stijlbreuk, maar inhoudelijk geen andere keuze.

Missie

In de discussies die we hierover intern voeren, hebben we nog geen klare lijn gevonden, al nopen sommige reacties ons wel tot een behoedzame opstelling. Voor duiding en opinie zoeken we dus altijd deskundigen ‘van buiten’, maar lopen daarbij wel regelmatig op tegen een gebrek aan tijd en mensen, en dan kan de eigen deskundigheid toch uitkomst bieden.
Om onze eigen rol te bepalen, vallen we dan graag terug op de vraag waartoe de ‘Posten’ en de Windassist eigenlijk op aarde zijn: wat is onze missie?
Er zijn bepaalde thema’s waaraan die af te lezen valt: als het gaat om veiligheid, kiest de redactie bijvoorbeeld onverhuld voor de meest professionele benadering. Wie daar badinerend over doet of tekeer gaat over de regelgeving, krijgt minder snel een podium dan degene die er juist alles aan doet.
Ten aanzien van het varend erfgoed kiest de redactie ook: vóór een brede benadering in lijn met het Waardestellend Kader, waardoor bijvoorbeeld minder mensen aan het woord komen die nog alles afmeten aan bouwstaatoriginaliteit. Bij die benadering past ook de keuze voor verbinding tussen de charterschepen en het niet beroepsmatig varend rond en plat: beide behoren tot ‘de grootste erfgoedvloot ter wereld’.

Verheffing

Je zou kunnen zeggen dat onze keuzes in lijn zijn met een oud ‘verheffingsideaal’: in alles streven we naar het hogere plan. Dat doen we als het gaat om veiligheid, of om duurzaamheid, of om verbetering van rechtsposities.
Dat streven zullen lezers terug blijven vinden in onze selectie van het nieuws, in de redactie van de artikelen, en, misschien, ook af en toe in de vorm van een scherp commentaar. Dat laatste zullen we dan liefst door iemand van buiten laten verwoorden, maar het laat wel zien dat we als redactie zelf ook positie kiezen.

Omdat dit een doorgaande zoektocht is, blijven we uiteraard benieuwd naar hoe onze keuzes overkomen bij de lezers. We staan dus open voor constructief commentaar, en zijn nieuwsgierig naar alles wat ons kan helpen om dit medium uit te laten groeien tot een bron die als doorgeefluik én qua duiding optimaal weerklank vindt.

Je kunt ons daarvoor altijd bereiken op redactie@zeepost.info.