Natuur vergeten gaat sneller dan herstellen

Ooit van de dunbekwulp gehoord? Deze volgens onderzoekers recent uitgestorven vogel leefde eens op het wad. Dat maakt de dunbekwulp tot een goed voorbeeld van ‘natuuramnesie’: we zijn vergeten hoe rijk natuur ooit was.

Marc Argeloo schreef in 2022 zijn proefschrift Natuuramnesie. Dat deed hij op basis van zijn onderzoek in Indonesië, wetenschappelijke onderzoeken naar soorten en hun leefgebieden wereldwijd en talloze interviews met onderzoekers. Argeloo’s nieuwsgierigheid begon toen hij er als hobbyvisser achter kwam dat de grote baarzen die hij in Noord-Hollandse sloten ving in een paar jaar tijd kleiner waren geworden.
In de boekversie met de gelijknamige titel staat het ‘shifting-baseline-syndroom’ centraal. Dit is het verschijnsel waarbij de mens niet beseft hoe de overvloed aan plant- en dierensoorten uitdunt, doordat we een relatief kort geheugen hebben. De voorbeelden zijn eindeloos. Van de hamerhoenders in Indonesië tot de leeuwen die ooit nog in Europa leefden. Dieren worden minder talrijk, minder wijdverspreid en minder groot. Wat een visser nu als goede vangst beschouwt, had men in 1965 mager gevonden.

Weg wadvogel

In een paar eeuwen – een flinterdunne fractie op de natuurhistorische tijdschaal – zijn honderden dieren uitgestorven. Maar wie kan er meer noemen dan alleen de dodo? Dat is volgens Argeloo hét voorbeeld van het ‘shifting-baseline-syndroom’. We zijn vergeten dat er soorten waren als het oerrund, de Tahitistrandloper, de Sardijnse pika of de Balearengeit.
In dat illustere rijtje staat nu ook de dunbekwulp, een wadvogel bij uitstek. Numenius tenuirostris werd voor het laatst gezien op 23 februari 1995 in Marokko. Later is hij niet meer gezien, althans niet met onweerlegbare foto’s of claims. En dus concludeerden onderzoekers – 29 jaar nadat het laatste exemplaar was gezien – in het wetenschappelijke tijdschrift IBIS International Journal of Avian Science dat de steltloper met een zekerheid van 96 procent officieel is uitgestorven.[…]

Pleite

Argeloo bespreekt de dunbekwulp in zijn boek Natuuramnesie. De vogel illustreert hoe soorten sluipenderwijs verdwijnen uit ons collectief natuurhistorisch geheugen. Overigens: de dunbekwulp was ten tijde van die publicatie in 2022 ‘administratief’ nog niet uitgestorven. Dat zou slechts ‘een kwestie van tijd’ zijn, voorspelde de auteur terecht. Dat is nog steeds zo. De IUCN moet de uitsterving nog formeel maken, het recente artikel levert een bijdrage voor die statusbepaling door IUCN. […] Argeloo poneert een confronterende conclusie. Er zijn nog steeds veel diersoorten, sommige nemen zelfs toe. Maar dat betreft vooral algemene, meer opportunistische soorten. De natuur is zoals de winkelstraten: steeds meer eenheidsworst. De kleine hoedenzaak verdwijnt, de Albert Heijn en C&A blijven over. De dunbekwulp is pleite, de aalscholver en buizerd overleven.

Zie ook: Argeloo, M. Natuuramnesie. Hoe we vergeten zijn hoe de natuur er vroeger uitzag, mei 2022, Uitgeverij Atlas contact.
Dunbekwulp op website CDNA.
3d model van de dunbekwulp op de website van het Natuurmuseum Fryslân.

Lees het veel uitgebreidere artikel van Wouter Hoving in de Leeuwarder Courant (alleen voor abonnees).
Beeld: de Dunbekwulp (Natuurmuseum Fryslân).